• icon+90(535) 849 84 68
  • iconnwsa.akademi@hotmail.com
  • icon Fırat Akademi Samsun-Türkiye

Article Details

  • Article Code : FIRAT-AKADEMI-14471-5793
  • Article Type : Araştırma Makalesi
  • Publication Number : 4C0264
  • Page Number : 50-58
  • Doi : 10.12739/NWSA.2025.20.4.4C0264
  • Abstract Reading : 122
  • Download : 33
  • Atıf Sayısı : 0
  • Share :

  • PDF Download

Issue Details

  • Year : 2025
  • Volume : 20
  • Issue : 4
  • Number of Articles Published : 2
  • Published Date : 1.10.2025

Cover Download Context Page Download
Humanities Sciences

Serial Number : 4C
ISSN No. : 1308 7320
Release Interval (in a Year) : 4 Issues

İSTANKÖY ADASI’NDAKİ KİBRİTLİ MADEN SUYU (19. VE 20. YÜZYILLAR)

Mehmet Nuri SANDA1

Bu araştırmada, İstanköy Adası’nda bulunan Kızılsu isimli yerde çıkan Kibritli maden suyu kaynağı hakkında değerlendirmelere yer verilmektedir. Araştırmada üzerinde durulan temel nokta Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Anadolu dışında bulunan maden suyu kaynaklarının idari, ekonomik ve bilimsel yönden nasıl yönetildiğini incelemektir. Araştırmanın konusu, Kibritli maden suyunun işletme hakkının emanet usulüyle mahalli belediyeye imtiyazlı bir şekilde verilmesi, bu doğrultuda yasal süreçlerin yerine getirilmesi, maden suyunun belli şartlarla gümrük vergisinden muaf tutulması ve halkın kullanımı için maden suyu tahlillerinin ilgili birimlerce yapılmasıdır. Çalışmada Nitel Araştırma Yöntemi doğrultusunda belge içerik analiz tekniği kullanılmıştır. Bu yöntemle Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde konuyla ilgili birincil kaynaklar tespit edilip, sınıflandırılmış ve daha sonra yorumlanarak araştırmaya dâhil edilmiştir. Çalışmanın temel problematiği, Osmanlı merkezi yönetiminin 19. yüzyıl modernleşme döneminde taşra belediyelerinin ihtiyaçlarını bilimsel ve mali standartlarla nasıl dengelediğidir. Bu makale, Osmanlı yönetimi altındaki Akdeniz adalarının yeterince incelenmemiş çevre ve sağlık tarihine ışık tutmaktadır. Bu yönüyle araştırmanın, Osmanlı tarihi, halk sağlığı tarihi ve doğal maden suyu yönetimi alanlarında önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir.

Keywords
Osmanlı, İstanköy (Kos), Kızılsu , Kibritli, Maden Suyu,

KİBRİTLİ MINERAL WATER ON İSTANKÖY ISLAND (19TH AND 20TH CENTURIES)

Mehmet Nuri SANDA1

This study evaluates the Kibritli mineral water source located in Kızılsu on İstanköy Island. The main focus of the study is to examine how mineral water sources outside Anatolia were managed administratively, economically, and scientifically during the late Ottoman period. The subject of the study is the granting of the operating rights of the Kibritli mineral water to the local municipality by way of a concession, the fulfillment of the legal processes in this regard, the exemption of the mineral water from customs duties under certain conditions, and the analysis of the mineral water by the relevant units for public use. The study employed document content analysis as part of a qualitative research approach. Using this method, primary sources related to the topic were identified in the Presidential Ottoman Archives, classified, and then interpreted and incorporated into the research. The main problem addressed in the study is how the Ottoman central administration balanced the needs of provincial municipalities with scientific and financial standards during the modernization period of the 19th century. This article sheds light on the insufficiently studied environmental and health history of the Mediterranean islands under Ottoman rule. In this respect, the research is expected to fill an important gap in the fields of Ottoman history, public health history, and natural mineral water management.

Keywords
Ottoman, İstanköy, Kızılsu, Kibritli, Mineral Water,

Details
   

Authors

Mehmet Nuri SANDA (1) (Corresponding Author)

Ardahan Üniversitesi
mns2133@hotmail.com | 0000-0003-3800-6996

Supporting Institution

: yok

Project Number

: yok

Thanks

: yok
References
[1] Baykara Taskaya, A., (2022). Rodos Sancagina Bagli Istanköy Adasi [Incirli Adasi] Kükürt Madeni. Osmanli Medeniyeti Arastirmalari Dergisi, 15:17-39. https://doi.org/10.21021/osmed.1106980.

[2] Özçelik, F., (2012). 19 YY. ve 20 Yy. Baslarinda Ege Adalari’nin Idari Yapisi ve M. 1903 (H. 1321) Tarihli Sâlnâme’ye Göre Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Vilâyeti’nin Genel Idari Birimleri. Yönetim ve Egitim Bilimleri Dergisi, (2):51-68.

[3] [Emecen, F., (2003). XV-XIX. Yüzyillarda Ege Adalarinda Osmanli Idari Teskilati-Ege Adalarinin Idari, Mali ve Sosyal Yapisi, Ankara: SAEMK; Turan S, (1965). Rodos ve Oniki Adanin Türk Hâkimiyetinden Çikisi, Belleten, XXIX/(13):77.

[4] BOA, MAD.d.. 385, H.20.03.960 (6 Mart 1553).

[5] BOA, HRT.h.. 266/1, H-29-12-1341 (12 Agustos 1923)

[6] Özçelik, F., (2012). 19 YY. ve 20 Yy. Baslarinda Ege Adalari’nin Idari Yapisi ve M. 1903 (H. 1321) Tarihli Sâlnâme’ye Göre Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Vilâyeti’nin Genel Idari Birimleri. Yönetim ve Egitim Bilimleri Dergisi, (2):51-68.

[7] Ahbab, Y., (Mart 2013). Istanköy Adasi’nin Idari Ve Sosyal Yapisi (1839-1914). Tarih Dergisi, 53:63-114.

[8] Sakiroglu, M.H, (1993). Cezâyir-i Bahr-i Sefîd, TDV Islâm Ansiklopedisi, Cilt 7, içinde ss:500-501. Istanbul: TDV Yayinlari.

[9] BOA, HRT.h. 2380/2, H-12.12.1321 (29 Subat 1904).

[10] BOA, I.MMS. 56/2580, H-10.05.1294 (23 Mayis 1877)

[11] BOA, HRT.h.. 1653/1, H-11.10.1289 (12 Aralik 1872).

[12] BOA, HRT.h.. 1068/1, H-22.07.1320 (25 Ekim 1902).

[13] BOA, I.MMS. 120/5159,H-19.09.1308 (28 Nisan 1891).

[14] BOA, DH.MKT. 1633/115,H-03.11.1306 (01 Temmuz 1889).

[15] BOA, SD. 2348/28, H-29.08.1308 (09 Nisan 1891).

[16] BOA, MV. 64/23, H-06.09.1308 (15 Nisan 1891).

[17] BOA, DH.MKT. 1862/27, H-19.01.1309 (15 Agustos 1891).

[18] BOA, DH.MKT. 1968/94, H-06.12.1309 (02 Temmuz 1892).

[19] BOA, DH.MKT. 2000/85, H-20.02.1310 (13 Eylül 1892).

[20] BOA, DH.MKT. 2010/34, H-22.03.1310 (14 Ekim 1892).

[21] BOA, DH.MKT. 1982/20, H-09.01.1320 (18 Nisan 1902).

[22] BOA, DH.MKT. 1839/102,H-28.10.1308 (06 Haziran 1891).

[23] Çelik, B., (2022). Osmanli Gümrüklerinde 19. Yüzyil Son Döneminde Yapilan Reformlar ve Yabanci Uzmanlar. XVIII. Türk Tarih Kongresi, Ankara, Bildiriler Kitabi, ss.175-176.